PTTK Zabrze oddz. im Andrzeja Jakusa - Aktualności

Dyżury na listopad i grudzień

Fri, 30 Oct 2026 21:18:00 +0000

PTTK ODDZIAŁ MIEJSKI ZABRZE

Harmonogram
dyżurów

listopad i grudzień 2026

Zapraszamy do siedziby oddziału w godzinach dyżurów.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Gosia, kol. Bogdan

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

ŚRODA

14:30–16:30

kol. Dariusz, kol. Gosia

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Bogdan

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Michał

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

ŚRODA

14:30–16:30

kol. Michał

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Marzenna, kol. Bogdan, kol. Krystian

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

ŚRODA

14:30–16:30

kol. Dariusz, kol. Krystian

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Marzenna, kol. Bogdan, kol. Krystian

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

ŚRODA

14:30–16:30

kol. Dariusz

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Bogdan, kol. Michał

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

⛏️🍂 Szlak Kruszcowy – gdzie się podziali gwarkowie?

Sun, 25 Oct 2026 16:49:00 +0000

Dzisiaj jest tu las. Skały, liście, niewielkie zagłębienia terenu i ścieżki, którymi można przejść, nie podejrzewając nawet, co kryje się pod nogami. A jeszcze w XIX wieku pracowali tutaj ludzie wydobywający rudy cynku i ołowiu. Szlak Kruszcowy prowadzi właśnie ich śladami. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie patrzeć.

Tutejsze górnictwo wyglądało zupełnie inaczej niż kopalnie węgla, które znamy ze Śląska. Szyby były stosunkowo płytkie – zwykle miały najwyżej 20–25 metrów – a od nich rozchodziły się chodniki prowadzące do komór wydobywczych. Jednymi z miejsc, o których pamięć przywraca Szlak Kruszcowy, są dawne kopalnie Anna i Kawia Góra.

I nagle skały mijane w lesie przestają być tylko skałami. Nierówności terenu, zagłębienia i ślady dawnych wyrobisk zaczynają układać się w historię ludzi, którzy przez lata szukali tutaj rud metali.

Górnicy byli. Tylko trochę się spóźniliśmy

Jesienią teren wygląda dość niewinnie. Las przykrywa liśćmi wszystko, co nierówne, a przyroda skutecznie zaciera ślady tego, co robili tutaj ludzie. Nie znaczy to jednak, że poszukiwania gwarków zostały przez nas zarzucone.

Marzenna zastosowała własną metodę badawczą. Ułożyła się wygodnie pomiędzy skałami i oznajmiła:
„Plażing – komponuję się i szukam górników”.

Metoda okazała się mało skuteczna pod względem liczby odnalezionych górników, za to fotograficznie – bez zarzutu.

Woda, która kiedyś pracowała

Jednym z ciekawszych miejsc na tej trasie jest strzemieszyckie Wywierzysko. Dzisiaj widzimy spokojne stawy otoczone roślinnością. Tymczasem wypływająca tutaj woda miała kiedyś bardzo konkretne zastosowanie.

W XIX wieku działała przy niej Płuczka Strzemieska. Trafiał do niej galman wydobywany między innymi w pobliskich kopalniach. Rudę trzeba było oczyścić – większe kawałki płukano w specjalnych skrzyniach, a drobniejszy materiał na urządzeniach wyposażonych w druciane sita.

Zakład przestał działać pod koniec XIX wieku. Źródła jednak zostały. Dziś Wywierzysko jest pomnikiem przyrody, a jego wydajność sięga około 50 litrów wody na sekundę. To jeden z tych punktów na trasie, w których zwykły staw okazuje się fragmentem dawnego przemysłowego krajobrazu.

Historia starsza, niż można przypuszczać

W Sławkowie historia górnictwa sięga znacznie dalej. W XVI wieku działał tu urząd żupniczy, który wydawał zezwolenia na zakładanie kopalń i pilnował przestrzegania prawa górniczego. Na rynku znajdowała się nawet specjalna waga do ważenia ołowiu. W latach 1550–1575 wydano ponad 500 zezwoleń na prowadzenie robót górniczych.

Śladem jeszcze innej historii jest kapliczka św. Rozalii. Jej początki sięgają 1536 roku, kiedy powstała jako kamienny Słup Męki Pańskiej przy dawnym trakcie ze Sławkowa do Będzina, na terenie osady górniczej Kozioł.

Prawie sto lat później przyszły zaraza, głód i nieurodzaj. W 1630 roku słup odnowiono. Z miejscem związane jest również lokalne podanie: mieszkańcy mieli modlić się tutaj podczas epidemii, prosząc św. Rozalię – patronkę chroniącą przed zarazą – o ratunek. Według legendy po nocnych modlitwach epidemia ustąpiła.

Historia i legenda spotkały się więc w jednym miejscu, a data 1536 widoczna jest na obiekcie do dziś.

Las pamięta więcej, niż widać

Szlak Kruszcowy nie jest trasą, na której jedna wielka atrakcja goni następną. Najpierw widzi się las, skały, wodę i jesienne liście. Dopiero później okazuje się, że pod nogami mogą znajdować się ślady dawnych chodników, spokojne źródło pracowało kiedyś dla górników, a niepozorna kapliczka pamięta czasy, gdy wydobycie ołowiu było jednym z ważniejszych zajęć mieszkańców tej okolicy.

Gwarków więc nie znaleźliśmy. Ale po trzynastu kilometrach było już całkiem jasne, gdzie się podziali. Zostały po nich ślady. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie patrzeć.

Chcesz zobaczyć więcej zdjęć ze Szlaku Kruszcowego?
Zajrzyj do naszej galerii →

Góra, z której kiedyś zjeżdżano na sankach. XVIII Rajd Przodowników GOT na Kozią Górę

Sun, 18 Oct 2026 17:27:00 +0000

Dziś na Kozią Górę idzie się szeroką leśną drogą. Jesienią pod butami leżą bukowe liście, między drzewami pojawiają się rowerzyści, a drogowskaz informuje, że do schroniska zostało jeszcze kilkadziesiąt minut. Trudno uwierzyć, że na tym samym zboczu ludzie pędzili kiedyś na stalowych sankach z prędkością kilkudziesięciu kilometrów na godzinę. Przyjeżdżali tu najlepsi zawodnicy z Polski i zagranicy, rozgrywano mistrzostwa, a liczący ponad dwa kilometry tor należał do najdłuższych w Europie.

3 października właśnie tędy prowadził XVIII Rajd Przodowników GOT PTTK Oddział Miejski Zabrze.

Zaczęło się od pociągu z Zabrza do Wilkowic Bystrej. Dopiero tam zaczynała się właściwa droga – pieszo, w stronę Koziej Góry.

W grupie znaleźli się również uczniowie ZSO nr 14 w Zabrzu – Szkoły Podstawowej nr 17. Przyprowadziła ich Asia Imiołek, nauczycielka geografii i stała uczestniczka naszych wyjazdów. Czasem pojawia się na nich sama, czasem z uczniami. Tego dnia młodzież ruszyła w Beskid Śląski razem z nią.

Rajd prowadził Józef Kwoczala.

Na zdjęciach z trasy widać głównie las. Szerokie drogi, miejscami kamieniste podejścia, pierwsze mocne jesienne kolory. I jeden drogowskaz, który łatwo byłoby potraktować wyłącznie jako informację o kierunku marszu:

„Kozia Góra – obok toru saneczkowego”.

Tyle że tego toru prawie już nie ma.

🛷

Tor, który miał ponad dwa kilometry

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu wyglądało to zupełnie inaczej. Naturalny tor na stokach Koziej Góry po rozbudowie w latach 50. XX wieku miał ponad 2,2 kilometra długości i około 30 zakrętów. Należał do najdłuższych tego rodzaju obiektów w Europie. Odbywały się tutaj mistrzostwa Polski i zawody międzynarodowe.

Nie było wyciągu. Zawodnik, który chciał zjechać, najpierw musiał dostać się z sankami na górę.

Jedną z zawodniczek była pochodząca z Mikuszowic Stefania Olkuska, później Kajzer. W marcu 2026 roku, mając niemal 90 lat, wspominała czasy, kiedy trenowała właśnie tutaj.

Tor nie wybaczał błędów. Sama kiedyś z niego wypadła. Miała szczęście – ominęła drzewo, wróciła na trasę i dojechała do mety. Na pożyczonych sankach uzyskała rekord toru.

Podczas międzynarodowych zawodów na Koziej Górze wygrała rywalizację kobiet i dostała się do reprezentacji Polski. W 1957 roku wystartowała w mistrzostwach świata w Davos. Jej karierę przerwał później ciężki wypadek podczas zawodów w austriackim Villach.

Na Koziej Górze zdarzały się również wypadki śmiertelne.

Dzisiaj idzie się tędy pieszo albo jedzie na rowerze. Dawny sportowy gwar zniknął, a fragmenty toru trzeba już wypatrywać w lesie.

🏠

Na górze czeka „Stefanka”

Jej historia również zaczyna się inaczej, niż można byłoby przypuszczać. Pod koniec XIX wieku stała tutaj niewielka chata przeznaczona dla robotników leśnych. W latach 1909–1912 została przebudowana i zaczęła służyć jako schronisko saneczkarskie. Nosiło nazwę Rodelhütte.

Sama nazwa „Stefanka” prowadzi do Karla Steffana – burmistrza Bielska i prezesa Beskidenverein, niemieckiej organizacji turystycznej bardzo aktywnej w ówczesnych Beskidach. Na początku XX wieku na Koziej Górze wzniesiono poświęconą mu okrągłą altanę Steffansruhe. Jej pozostałości można odnaleźć do dziś.

🌲

Historia starsza niż turystyka

W XVII wieku, w okresie kontrreformacji, lasy w tej części Beskidów dawały schronienie ewangelikom, którzy nie mogli swobodnie uczestniczyć w nabożeństwach. W okolicy zachowało się miejsce określane jako stół ołtarzowy Jana, związane z potajemnymi spotkaniami protestantów.

Kilkaset lat później te same zbocza zajęli turyści, saneczkarze, a dziś także kolarze górscy. W masywie Koziej Góry poprowadzono trasy Enduro Trails. Zmienił się sposób korzystania z góry, ale nadal jest ona częścią rekreacyjnego zaplecza Bielska-Białej.

3 października korzystali z niego piechurzy.

Uczestnicy XVIII Rajdu Przodowników GOT dotarli na Kozią Górę w jesiennym słońcu. Na jednym ze zdjęć grupa siedzi już przy schronisku. Plecaki leżą obok, można odpocząć przed dalszą drogą.

Na innych fotografiach znów jest las, droga i ludzie idący za Józefem Kwoczalą.

A przy szlaku nadal stoi drogowskaz z dopiskiem „obok toru saneczkowego”.

Po dawnych zawodach zostało niewiele. Nazwa na drogowskazie, fragmenty konstrukcji w lesie, fotografie i wspomnienia ludzi, którzy naprawdę się tutaj ścigali.

Tym razem minęli je uczestnicy zabrzańskiego rajdu.

📷 Zobacz galerię zdjęć z XVIII Rajdu Przodowników GOT

Z okazji Dnia Edukacji Narodowej

Wed, 14 Oct 2026 08:35:00 +0000

Rajd do piekła? Niekoniecznie…

Sat, 03 Oct 2026 09:03:00 +0000

Piekielna Brama, Czarcie Wrota, Hades… Patrząc na nazwy miejsc, przez które prowadziła nas trasa IV Jesiennego Rajdu Jurajskiego, można mieć pewne podejrzenia co do celu tej wędrówki. Na szczęście Jura przygotowała dla nas znacznie więcej: ślady morza sprzed milionów lat, najwyższy jurajski wodospad, źródła Będkówki, niezwykłe formy skalne, pierwsze oznaki jesieni i kilka miejsc, przy których trudno było po prostu przejść dalej.

IV Jesienny Rajd Jurajski miał prowadzić trasą Będkowice-Kawiory – Łazy. My postanowiliśmy zrobić to po swojemu i zaczęliśmy od drugiej strony.

Z Łazów ruszyliśmy w stronę Doliny Będkowskiej, zahaczając na początku o fragment rezerwatu Doliny Szklarki. I właściwie od pierwszych kroków Jura zaczęła pokazywać to, co ma najlepszego – wapienne skały o fantazyjnych kształtach i historię zapisaną nie w kronikach, lecz w kamieniu.

Wśród skał można wypatrzyć amonity – pozostałość po świecie, który z dzisiejszym jurajskim krajobrazem pozornie nie ma nic wspólnego. Około 160 milionów lat temu znajdowało się tutaj ciepłe morze. To w nim powstawały wapienie, z których miliony lat później erozja wypreparowała dzisiejsze ostańce.

Jesień, która jeszcze nie wygrała z latem

Nazwa rajdu zobowiązywała – miał być jesienny. Tyle że po drodze lato najwyraźniej nie zamierzało jeszcze całkiem ustąpić miejsca kolejnej porze roku.

Pole słoneczników zdecydowanie nie wyglądało na gotowe do pożegnania sezonu. A obok, na płocie, suszył się len. Jeden z tych zwyczajnych obrazów, których nie ma w przewodnikach, a które później zostają w pamięci równie mocno jak miejsca oznaczone na mapie.

Dalej jesień zaczynała już dawać o sobie znać. Schodziliśmy coraz głębiej między jurajskie doliny, a wraz ze zmianą krajobrazu zmieniał się również charakter trasy.

I zrobiło się trudniej.

Strome podejścia i zejścia sprawiły, że w pewnym momencie pierwotny plan trzeba było zmienić. Nie każda ścieżka była odpowiednia dla całej grupy, więc wybraliśmy inny wariant. W końcu trasa rajdu ma prowadzić ludzi przez Jurę, a nie udowadniać Jurze, kto jest bardziej uparty.

Czy właśnie weszliśmy do piekła?

Im bliżej Doliny Będkowskiej, tym nazwy robią się coraz bardziej podejrzane.

Hades. Czarcie Skały. Czarcie Wrota, nazywane również Piekielną Bramą.

Same Czarcie Wrota tworzą wapienne turnie wznoszące się nad drogą prowadzącą w stronę doliny. Niższe Czarcie Wrota osiągają około 18 metrów wysokości.

Z miejscem wiąże się opowieść o wrotach prowadzących do piekła. I tutaj pojawia się pewien problem, którego chyba nikt do końca nie przemyślał.

My przez Czarcie Wrota schodziliśmy w stronę Doliny Będkowskiej.

Jeżeli więc rzeczywiście miały prowadzić do piekła, to po której stronie bramy właściwie się ono znajdowało?

Patrząc na to, co czekało na nas dalej, można mieć poważne wątpliwości, czy czarci dobrze wybrali lokalizację.

Jura ma poczucie humoru

Za piekielnymi nazwami pojawiają się kolejne, tym razem zdecydowanie mniej groźne.

Babka. Dupeczka. I Dupa Słonia.

Wszystkie istnieją naprawdę i wszystkie są wapiennymi skałami w rejonie Brandysowej Polany. Sama Dupa Słonia to Będkowska Baszta – jedna z najbardziej znanych skał wspinaczkowych w Dolinie Będkowskiej. Na jej ścianach wytyczono ponad 50 dróg wspinaczkowych, a cały rejon Brandysowej Polany od lat przyciąga wspinaczy. Dupeczka jest znacznie mniejsza – jej ściany dochodzą do około 12 metrów.

Najciekawsza jest jednak historia samych skał. Te, które dzisiaj mają tak swojskie nazwy, są pozostałością budowli węglanowych powstających około 160 milionów lat temu w jurajskim morzu. Twardsze wapienie przetrwały niszczenie lepiej niż otaczające je skały i z czasem zostały wypreparowane w formie charakterystycznych ostańców.

Miliony lat procesów geologicznych, a na końcu człowiek spojrzał na skałę i nazwał ją Dupą Słonia.

Geologia nie mogła tego przewidzieć.

Cztery metry, które wystarczą do rekordu

Po skałach przyszła pora na wodę.

Wodospad Szum, nazywany także Szerokim, ma około czterech metrów wysokości. W górach cztery metry raczej nie zrobiłyby wielkiej kariery. Na Jurze wystarczą jednak do rekordu – Szum jest najwyższym naturalnym jurajskim wodospadem. Będkówka spada tutaj po wapiennym progu do niewielkiego rozlewiska.

Niemal po drugiej stronie drogi wyrasta Iglica – jedna z najbardziej charakterystycznych skał Doliny Będkowskiej. Dzisiaj patrzymy na nią przede wszystkim jak na efektowną formę skalną, ale w 1933 roku wejście na jej szczyt było poważnym osiągnięciem taterników przygotowujących się na jurajskich skałach do większych górskich wypraw.

Niewielki wodospad, smukła turnia i kawałek historii polskiego wspinania – wszystko właściwie w jednym miejscu.

Gdzie właściwie zaczyna się Będkówka?

Przy Źródle Będkówki sprawa okazuje się mniej oczywista, niż mogłoby się wydawać.

Publikacje różnie opisują początek potoku. Jedne określają Źródło Będkówki jako szczelinowe źródło krasowe – wywierzysko. Inne podają, że woda wypływa w kilku położonych blisko siebie miejscach ze wschodniego zbocza doliny.

Na miejscu te rozbieżności przestają jednak mieć większe znaczenie. Woda pojawia się wśród wapiennych skał i zieleni tak nagle, że trudno przejść obok niej bez zatrzymania.

A to, czego nie widać, jest równie ciekawe jak sam wypływ. Jura cały czas pracuje pod powierzchnią. Wiosną 2010 roku, po długotrwałych i obfitych opadach, na przeciwległym stoku Doliny Będkowskiej pojawiło się nowe wywierzysko – namacalny dowód, że procesy krasowe nie są tylko historią sprzed milionów lat. Zachodzą również dzisiaj.

Osiemdziesiąt metrów nad głową

Na końcu skala znowu się zmienia.

Nad centralną częścią Doliny Będkowskiej wyrasta Sokolica. Jej skalna ściana dochodzi do około 80 metrów wysokości, co czyni ją najwyższą poza Tatrami skałą w Polsce udostępnioną do wspinania.

Pod nią rozciąga się Brandysowa Polana, a nieopodal znajduje się Brandysówka – miejsce od lat związane ze wspinaczami i turystami.

I właśnie tutaj, po stromych podejściach, zmianie trasy, wapiennych ostańcach, Szumie i źródłach Będkówki, można było wreszcie usiąść i odpocząć.

Gdzieś po drodze została jeszcze Jaskinia Bezsenna – kolejny punkt przypominający, że na Jurze właściwie zawsze zostaje coś jeszcze do zobaczenia.

Czy więc był to rajd do piekła?

Jeżeli wierzyć nazwom – przeszliśmy obok Hadesu i przez Piekielną Bramę, więc byliśmy niebezpiecznie blisko.

Jeżeli wierzyć temu, co zobaczyliśmy po drugiej stronie – czarci musieliby mieć naprawdę osobliwe wyobrażenie o piekle.

My nazwalibyśmy je raczej Jurą.

📷 Chcesz zobaczyć, jak wyglądała nasza trasa?
Zajrzyj do galerii zdjęć z IV Jesiennego Rajdu Jurajskiego: zobacz galerię.

Nie trzeba biec, żeby ruszyć w drogę

Fri, 02 Oct 2026 20:47:00 +0000

Kiedy jedni tego dnia maszerowali z Międzyrzecza do Pszczyny, inni wiązali buty na Kąpielisku Leśnym w Zabrzu. 26 września PTTK Zabrze działało w dwóch miejscach jednocześnie. My zostaliśmy w Zabrzu, gdzie podczas Jesiennego Biegu Leśnego mieliśmy swoje stoisko. I choć tym razem nigdzie nie wędrowaliśmy, wokół nas zdecydowanie nikt nie stał w miejscu.

Pięć, dziesięć albo pięć z kijkami

Jesienny Bieg Leśny organizowany przez MOSiR Zabrze odbywał się na terenie Kąpieliska Leśnego i sąsiadującego z nim Lasu Komunalnego Maciejów.

Uczestnicy mieli do wyboru bieg na 5 kilometrów, bieg na 10 kilometrów oraz pięciokilometrowy marsz Nordic Walking. O godzinie 12.00 wszyscy ruszyli na leśne ścieżki i dukty Maciejowa.

Dla jednych liczył się czas. Dla innych samo ukończenie trasy. Jeszcze inni wybrali kijki zamiast biegu. Różne tempo, różne cele, ale właściwie bardzo podobny pomysł na spędzenie soboty: zamiast zostać w domu – wyjść w teren.

I tutaj nasze stoisko wcale nie było tak odległe od tego, co działo się na trasie.

Od pięciu kilometrów może zacząć się znacznie więcej

PTTK najczęściej kojarzy się z górskim szlakiem, plecakiem, odznaką GOT albo wielokilometrową wycieczką. Tymczasem turystyka nie zaczyna się na szczycie góry.

Może zacząć się właśnie tutaj – od pięciu kilometrów w lesie.

Nordic Walking może prowadzić później na dłuższą trasę pieszą. Niedzielny spacer może zamienić się w pierwszą wycieczkę krajoznawczą. A ktoś, kto dziś sprawdza swoje możliwości na leśnym dukcie w Maciejowie, za jakiś czas może zacząć sprawdzać oznaczenia szlaków w Beskidach albo na Jurze.

Nie trzeba też ustanawiać rekordów. W turystyce czas mierzy się trochę inaczej. Czasem ważniejsze od tego, jak szybko pokonaliśmy kilometr, jest to, czy po drodze zauważyliśmy coś ciekawego.

PTTK tym razem przy trasie

Nasza rola podczas Jesiennego Biegu Leśnego była prosta – byliśmy obecni ze stoiskiem PTTK Zabrze.

Nie organizowaliśmy zawodów i nie przypisujemy sobie sportowych emocji należących do biegaczy i uczestników Nordic Walking. To była impreza MOSiR Zabrze, a my mieliśmy okazję być jej częścią w zupełnie inny sposób.

Takie spotkania są jednak dla nas ważne. Biegacze, kijkarze i turyści piesi korzystają przecież często z tych samych lasów, dróg i ścieżek. Jedni patrzą na nie jak na trasę treningową, inni szukają znaków szlaku, jeszcze inni zatrzymają się przy kapliczce, starym drzewie albo miejscu, którego historię chcą poznać.

Tego dnia Las Komunalny Maciejów był przede wszystkim areną sportowej rywalizacji. Ale następnego dnia te same ścieżki nadal tam były – już bez numerów startowych i stopera.

I można było po prostu ruszyć nimi dalej.

Dwie imprezy, jeden pomysł

26 września PTTK Zabrze było więc w dwóch miejscach.

Jedni szli kilkanaście kilometrów do Pszczyny, szukając po drodze historii Piekaroka, pszczyńskich żubrów i Pszczynki. Drudzy byli na Kąpielisku Leśnym, wśród ludzi, którzy tego dnia wybrali bieganie lub Nordic Walking.

Na pierwszy rzut oka były to dwa zupełnie różne wydarzenia.

Ale wspólny mianownik jest bardzo prosty.

Trzeba wyjść z domu.

Potem można już zdecydować, czy chcemy biec, maszerować z kijkami, wędrować szlakiem czy zatrzymywać się co kilkaset metrów, bo przewodnik właśnie znalazł kolejną historię do opowiedzenia.

Nie od zamku zaczyna się Pszczyna

Fri, 02 Oct 2026 20:15:00 +0000

Gdy mówi się „Pszczyna”, niemal odruchowo myśli się o zamku, księżnej Daisy i rozległym parku. My 26 września poznawaliśmy ją zupełnie inaczej. Zanim dotarliśmy do miasta, były stary piec chlebowy, leśne drogi, miejsce związane z jedną z najważniejszych historii ratowania żubra w Europie i Pszczynka. Trasę ze startem w Międzyrzeczu przygotowała i poprowadziła Marzenna. I właśnie dzięki temu Pszczyna tego dnia zaczęła się dla nas na długo przed Pszczyną.

Zanim ruszymy do Pszczyny, zajrzyjmy do pieca

Pierwsza historia czekała właściwie już w Międzyrzeczu. Niewielki ceglany budynek z kominem łatwo byłoby potraktować jak jeden z dawnych obiektów gospodarczych. To jednak Piekarok – stary piec chlebowy wybudowany na przełomie XIX i XX wieku w pobliżu leśniczówki.

Przez dziesięciolecia wypiekano tutaj chleb. Dopiero w latach 80. XX wieku Piekarok przestał być używany, a opuszczony budynek zaczął niszczeć. Ostatecznie został odnowiony.

Takie miejsca są niepozorne, ale mówią o życiu dawnych mieszkańców więcej niż niejeden reprezentacyjny budynek. Chleb trzeba było przecież piec regularnie, a wspólne piece chlebowe były kiedyś częścią codzienności śląskich miejscowości. Dziś zostało ich niewiele.

Od Piekaroka ruszyliśmy dalej. Przed nami było około trzynastu kilometrów drogi do Pszczyny – i bardzo szybko miejska historia ustąpiła miejsca lasowi.

Dwadzieścia jeleni za cztery żubry

W okolicach Jankowic zaczyna się opowieść, która brzmi trochę jak osobliwy XIX-wieczny handel wymienny.

W 1865 roku książę pszczyński Jan Henryk XI Hochberg otrzymał od cara Aleksandra II cztery żubry białowieskie – jednego byka i trzy krowy. Zapłatą było dwadzieścia jeleni z lasów pszczyńskich. Żubry przyjechały koleją, początkowo trafiły w okolice Murcek, a z czasem hodowlę przeniesiono w Lasy Pszczyńskie.

Dzisiaj może się wydawać, że żubr po prostu od zawsze był jednym z symboli Pszczyny. Tymczasem za jego obecnością tutaj kryje się historia znacznie ważniejsza niż lokalna ciekawostka.

Na początku XX wieku żubr znalazł się na skraju zagłady. Po I wojnie światowej dzikie stado w Puszczy Białowieskiej przestało istnieć. Zwierzęta zachowane w hodowlach – w tym właśnie żubry pszczyńskie – stały się częścią programu odtwarzania gatunku. Pszczyńska hodowla odegrała w tym procesie bardzo ważną rolę.

I właśnie przez teren związany z tą historią prowadziła nasza droga.

Żubry bez biletu i pokazowej zagrody

Nie poszliśmy do popularnej Pokazowej Zagrody Żubrów w Parku Pszczyńskim. Nasza trasa prowadziła obok Żubrowiska w Jankowicach, gdzie znajduje się właściwy ośrodek hodowli.

To zupełnie inne spotkanie z symbolem Pszczyny.

Nie ma wyznaczonego miejsca, w którym należy stanąć i czekać, aż żubr znajdzie się w odpowiednim miejscu do zdjęcia. Jest las, ogrodzenie i duży teren, na którym zwierzę może się pojawić albo uznać, że tego dnia nie ma ochoty współpracować z turystami.

Nam żubry się pokazały.

I wtedy historia o czterech zwierzętach sprowadzonych tutaj w XIX wieku przestaje być tylko datą. Za drzewami stoi ich żywy ciąg dalszy.

Rzeka, która być może nazwała miasto

Dalsza droga prowadziła doliną Pszczynki i Wielodrogą. I tutaj pojawia się kolejna rzecz, którą łatwo przegapić.

Niewielka Pszczynka ma 45,8 kilometra długości i jest lewobrzeżnym dopływem Wisły. Nie imponuje wielkością, ale być może to właśnie jej zawdzięczamy nazwę jednego z najbardziej znanych miast Górnego Śląska.

Pochodzenie nazwy Pszczyny nie jest rozstrzygnięte jednoznacznie. Jedna z teorii wiąże ją z podmokłym charakterem tych terenów. Według innej, przywoływanej również przez prof. Jana Miodka, nazwa miasta pochodzi od rzeki. Dawna „Blszczyna” mogła mieć związek z „błyszczeniem” wody. Inni badacze wskazują na rdzeń związany z pluskaniem.

Nagle zwykła rzeczka biegnąca obok drogi okazuje się czymś więcej niż elementem krajobrazu. Być może to ona była tu pierwsza – a miasto po prostu przejęło jej imię.

Pszczyna od zaplecza

Do miasta dochodziliśmy więc nie reprezentacyjną aleją, lecz od strony krajobrazu, który przez stulecia współtworzył ziemię pszczyńską.

To zresztą pasuje do historii samej Pszczyny. Jej początki wiążą się z terenem pełnym wód i rozlewisk, a rozwój – z położeniem przy ważnym szlaku handlowym. Pszczyna nie była wyłącznie siedzibą możnych właścicieli. Była miastem kupców i rzemieślników. Pod koniec XVIII wieku działało tutaj aż 336 mistrzów reprezentujących 45 specjalności. Byli wśród nich sukiennicy, garncarze, kołodzieje, rusznikarze, kuśnierze, bednarze, siodlarze i oczywiście piekarze.

I może właśnie dlatego dobrze, że nasza opowieść o Pszczynie zaczęła się od starego pieca chlebowego w Międzyrzeczu, a nie od pałacowych komnat.

Po drodze pojawiały się kolejne mniej oczywiste miejsca, także te przypominające o trudnej historii XX wieku, jak cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej. Nie chodziło jednak o zaliczanie kolejnych punktów. Marzenna prowadziła nas tak, żeby pokazać Pszczynę w szerszym krajobrazie – jako część ziemi pszczyńskiej, a nie samotną wyspę z zamkiem pośrodku.

Zamek może poczekać

Oczywiście można przyjechać do Pszczyny, wejść do zamku, przejść przez park, zobaczyć żubry w zagrodzie pokazowej i wrócić do domu. To będzie dobra wycieczka.

26 września zrobiliśmy coś innego.

Zaczęliśmy od miejsca, gdzie kiedyś pieczono chleb. Przeszliśmy przez lasy związane z historią książąt pszczyńskich. Szliśmy obok Żubrowiska, za którego ogrodzeniem trwa hodowla mająca swoje początki w niezwykłej transakcji sprzed ponad 160 lat. Spotkaliśmy żubry tam, gdzie rzeczywiście są hodowane. Potem przez pewien czas towarzyszyła nam niewielka rzeka, która być może dała nazwę Pszczynie.

Dopiero później przyszło miasto.

I chyba właśnie wtedy najlepiej było widać, że historia Pszczyny nie zaczyna się przy zamkowej bramie.

Trzeba tylko dojść do niej od właściwej strony.

A jak wyglądała ta mniej oczywista droga do Pszczyny? Zapraszamy do naszej galerii zdjęć z wycieczki.

Dyżury na październik 2026

Thu, 01 Oct 2026 07:12:00 +0000

PTTK ODDZIAŁ MIEJSKI ZABRZE

Harmonogram
dyżurów

październik 2026

Zapraszamy do siedziby oddziału w godzinach dyżurów.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Michał

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

ŚRODA

14:30–16:30

kol. Marzenna

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Krystian, kol. Bogdan

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

ŚRODA

14:30–16:30

kol. Michał

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Bogdan, kol. Darek

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

ŚRODA

14:30–16:30

kol. Marzenna, kol. Gosia

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

PONIEDZIAŁEK

14:30–16:30

kol. Darek

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

ŚRODA

14:30–16:30

kol. Gosia

Zapisy, informacje o wycieczkach, sprawy członkowskie.

Wielka Rycerzowa – między widokiem, historią i górską przygodą

Wed, 16 Sep 2026 17:05:00 +0000

12 września młodzież i dorośli ruszyli razem na Wielką Rycerzową. Grupę prowadził Andrzej Rutka, a po drodze czekało znacznie więcej niż tylko zdobycie kolejnego beskidzkiego szczytu.

Widoki, górskie ścieżki, ślady historii, Szlak Papieski, dawna technika, gry i zabawy oraz obowiązkowe pieczątki dla tych, którzy bez nich nie uznają wycieczki za zakończoną.

Wielka Rycerzowa ma 1226 metrów wysokości i należy do tych miejsc w Beskidzie Żywieckim, gdzie sam cel jest ważny, ale droga potrafi być równie ciekawa. Tym razem przekonała się o tym grupa dorosłych i młodzieży, która 12 września wyruszyła na szlak pod przewodnictwem Andrzeja Rutki.

Początek nie zapowiadał wielkiego spektaklu pogodowego. Nad górami wisiały chmury, miejscami widoczność była ograniczona, ale góry lubią wynagradzać cierpliwość. Z czasem niebo zaczęło się otwierać i pojawiły się widoki na beskidzkie grzbiety, lasy i rozsiane niżej zabudowania.

Na trasie można było znaleźć nie tylko przyrodę. Jednym z ciekawszych elementów były pozostałości dawnej techniki – dziś stojące trochę na uboczu, częściowo przejęte już przez mech i roślinność. Takie miejsca dobrze przypominają, że górski krajobraz to nie tylko drzewa i szczyty. Człowiek od dawna zostawiał tu swoje ślady.

W okolicach Ujsół pojawia się także inny wątek – Szlak Papieski. Karol Wojtyła wędrował po Beskidzie Żywieckim jeszcze zanim został papieżem. Na miejscowych tablicach przypomina się jego słowa i trasy związane z jego pobytami w tych górach. To ciekawy fragment historii regionu, który łatwo przeoczyć, jeśli patrzy się wyłącznie na oznaczenia szlaku i kolejne kilometry.

Na Hali Rycerzowej czekała Bacówka PTTK, a przy niej już nie tylko odpoczynek. Młodsza część grupy szybko znalazła dla siebie inne zajęcia – pojawiły się gry, zabawy i ruch w zupełnie innym wydaniu niż marsz pod górę.

A skoro wycieczka PTTK, to nie mogło zabraknąć jeszcze jednej rzeczy. Pieczątek.

Dla jednych niewielki stempel w książeczce jest tylko pamiątką. Dla innych to niemal kronika kolejnych wypraw: schronisko po schronisku, szczyt po szczycie, rok po roku. Rycerzowa dostarczyła pod tym względem całkiem pokaźnego zestawu.

Na końcu został najważniejszy punkt – Wielka Rycerzowa. 1226 metrów nad poziomem morza, drogowskaz wśród zieleni i satysfakcja, która w górach zawsze smakuje podobnie, niezależnie od wieku.

Młodzież, dorośli, Andrzej Rutka na prowadzeniu i dzień, w którym góra nie była jedynym celem. Bo czasem najlepsza wycieczka zaczyna się właśnie wtedy, gdy po drodze człowiek zatrzymuje się przy czymś, czego wcześniej w ogóle nie planował oglądać.

Więcej zdjęć z wycieczki na Wielką Rycerzową znajdziecie w naszej galerii.

Zobacz galerię z wycieczki →

Kazimierz Dolny i okolice – pięć dni, które minęły za szybko

Fri, 11 Sep 2026 21:09:00 +0000

Pięć dni minęło zdecydowanie za szybko.

Kazimierz Dolny większość z nas kojarzy z rynkiem, kamienicami, Wisłą, zamkiem i basztą. Ale warto czasem odejść kawałek dalej od rynku, bo wtedy zaczyna się zupełnie inny Kazimierz.

Dawniej było tu zresztą znacznie bardziej handlowo niż turystycznie. Wisłą transportowano zboże, nad rzeką stały spichlerze, a Kazimierz był ważnym portem. Podobno spichlerzy było tu kiedyś około sześćdziesięciu. Dzisiaj zostało ich tylko kilka.

Tutejsze wąwozy też nie wzięły się znikąd. Okolica leży na lessach, a less bardzo łatwo poddaje się działaniu wody. Przez lata deszcze i roztopy wycinały w nim coraz głębsze drogi i jary. Dlatego właśnie tutaj można wejść między wysokie ściany, patrzeć na korzenie drzew wiszące nad głową i po chwili zupełnie zapomnieć, że jeszcze przed momentem było się między polami.

Albrechtówka, Parchatka, Bochotnica, Janowiec, Puławy, Nałęczów — Marzanna naprawdę nie dała nam czasu na nudę. Raz spacerowo, raz trochę pod górę, raz po błocie. Jak to na porządnej wycieczce.

W Puławach warto zatrzymać się przy Świątyni Sybilli. To właśnie tam Izabela Czartoryska stworzyła na początku XIX wieku pierwsze polskie muzeum. Polski nie było wtedy na mapie, więc zbierała pamiątki związane z jej historią. Nad wejściem znalazł się napis „Przeszłość Przyszłości”. Dwa słowa, ale trudno przejść obok nich obojętnie, kiedy zna się historię tego miejsca.

Nałęczów z kolei od dawna miał swoich stałych bywalców. Bolesław Prus wracał tu przez wiele lat, bywał też Stefan Żeromski. Przyjeżdżali odpocząć, leczyć się, pisać. I chyba coś w tym miejscu musi być, skoro chciało im się wracać.

Oczywiście nie samą historią człowiek na wycieczce żyje. Roman od czasu do czasu sprawdzał teren przez lornetkę, a jedna para skarpetek nie dotrwała do końca wyjazdu. Reszta grupy na szczęście tak.

I chyba właśnie dlatego te pięć dni zleciało tak szybko. Każdego dnia gdzie indziej, każdego dnia coś nowego, a po powrocie człowiek dopiero orientuje się, ile właściwie udało się zobaczyć.

Zdjęcia z całego wyjazdu znajdziecie w galerii.

Zobacz galerię z wycieczki →

A jeśli podczas oglądania przemknie komuś przez głowę: „kurczę, trzeba było jechać” — no cóż. Trzeba było.

PTTK Zabrze oddz. im Andrzeja Jakusa - Aktualności

Dyżury na listopad i grudzień

Harmonogramdyżurów

⛏️🍂 Szlak Kruszcowy – gdzie się podziali gwarkowie?

Górnicy byli. Tylko trochę się spóźniliśmy

Woda, która kiedyś pracowała

Historia starsza, niż można przypuszczać

Las pamięta więcej, niż widać

Góra, z której kiedyś zjeżdżano na sankach. XVIII Rajd Przodowników GOT na Kozią Górę

Tor, który miał ponad dwa kilometry

Na górze czeka „Stefanka”

Historia starsza niż turystyka

Z okazji Dnia Edukacji Narodowej

Rajd do piekła? Niekoniecznie…

Jesień, która jeszcze nie wygrała z latem

Czy właśnie weszliśmy do piekła?

Jura ma poczucie humoru

Cztery metry, które wystarczą do rekordu

Gdzie właściwie zaczyna się Będkówka?

Osiemdziesiąt metrów nad głową

Nie trzeba biec, żeby ruszyć w drogę

Pięć, dziesięć albo pięć z kijkami

Od pięciu kilometrów może zacząć się znacznie więcej

PTTK tym razem przy trasie

Dwie imprezy, jeden pomysł

Nie od zamku zaczyna się Pszczyna

Zanim ruszymy do Pszczyny, zajrzyjmy do pieca

Dwadzieścia jeleni za cztery żubry

Żubry bez biletu i pokazowej zagrody

Rzeka, która być może nazwała miasto

Pszczyna od zaplecza

Zamek może poczekać

Dyżury na październik 2026

Harmonogramdyżurów

Wielka Rycerzowa – między widokiem, historią i górską przygodą

Kazimierz Dolny i okolice – pięć dni, które minęły za szybko

Harmonogram
dyżurów

Harmonogram
dyżurów